Minh oan “Toán Soroban” – phương pháp học toán tư duy gây nhiều tranh cãi nhất hiện nay

Toán Soroban, hay còn được biết tới với tên “bàn tính gảy” là một phương pháp tính nhẩm phổ biến trong khoảng những năm đổ lại đây. Tuy nhiên, dây cũng là phương pháp gây nhiều tranh cãi khi nhiều bậc phụ huynh cho rằng: “Đây là phương pháp giúp trẻ tính nhanh nhưng lại khiến trẻ không hiểu bản chất của toán học?”. Trong bài viết này, hãy cùng UCMAS giải mã toán Soroban – phương pháp học toán tư duy phổ biến, gây tranh cãi nhất hiện nay.

1. Toán Soroban là gì? Nguồn gốc và lịch sử hình thành

Toán Soroban có nguồn gốc từ Nhật Bản, bắt đầu được sử dụng trong thế kỷ 16. Đây là một loại bàn tính truyền thống, được thiết kế với các thanh gỗ và hạt để giúp người dùng thực hiện phép tính một cách dễ dàng. Tuy nhiên, để hiểu rõ hơn về toán Soroban, chúng ta cần đi sâu vào lịch sử và sự phát triển của nó qua các thời kỳ.

Soroban ra đời vào khoảng năm 1600, khi các thương nhân Nhật Bản cần một công cụ đơn giản nhưng hiệu quả để thực hiện các phép tính trong giao dịch hàng hóa. Ban đầu, Soroban được làm bằng gỗ với một cấu trúc đơn giản, dần dần phát triển thành một sản phẩm hoàn thiện hơn.

Ngày nay, Soroban đã trở thành một phần quan trọng trong nền văn hóa Nhật Bản. Không chỉ được sử dụng trong các trường học để giảng dạy môn toán, nó còn xuất hiện trong các cuộc thi, sự kiện lớn, minh chứng cho sức hút của nó trong việc nâng cao khả năng tư duy, tính toán của con người.

2. Có phải toán Soroban làm trẻ “học vẹt”, không hiểu bản chất toán học?

2.1. Thực trạng

Ở nhiều các trang mạng xã hội phổ biến hiện nay như tiktok, youtube, ba mẹ sẽ dễ dàng bắt gặp những đề xuất tìm kiếm như “soroban tác hại”, “toán soroban tác hại”,… khi tìm kiếm cụm từ “toán soroban”, hay “soroban”. Những video này thu hút đến hàng triệu view, gây hoang mang tới nhiều phụ huynh đang cho con theo học phương pháp này, cả những phụ huynh mới tìm hiểu về toán Soroban. Ngoài ra, cũng có nhiều ý kiến toán Soroban cũng gây ra tranh cãi khi một số phụ huynh lo lắng rằng:

• Trẻ chỉ học cách tính nhanh mà không hiểu bản chất toán học

• Không hỗ trợ nhiều cho toán tư duy logic

• Không áp dụng nhiều vào thực tế

Nhiều người thường lầm tưởng toán bàn tính là toán Soroban nhưng thực tế, Soroban là tên bàn tính chứ không phải một phép toán. Mặc dù toán bàn tính hầu như đều dạy trẻ thao tác trên bàn tính Soroban, nhưng lại hướng đến việc trẻ có thể rèn luyện tư duy hình ảnh, trí nhớ và khả năng tập trung song song với việc tính toán.

Một số tên gọi bàn tính khác có để kể đến như:

• Suanpan (Trung Quốc): Bàn tính truyền thống của Trung Quốc với hai hạt ở hàng trên và năm hạt ở hàng dưới, phù hợp cho cả hệ thập phân và thập lục phân.
• Schoty (Nga): Bàn tính có thiết kế ngang, không chia hàng trên và dưới, thường được sử dụng để đếm tiền hơn là thực hiện các phép toán phức tạp.
• Roman Abacus (La Mã): Bàn tính thời La Mã cổ đại, làm bằng đá hoặc gỗ, sử dụng các rãnh và viên sỏi để hỗ trợ tính toán.
• Nepohualtzintzin (Maya, Trung Mỹ): Bàn tính của người Maya, được thiết kế theo hệ số 20, phản ánh hệ thống số học độc đáo của nền văn minh này.

2.2. Các nghiên cứu khoa học về Soroban và toán bàn tính

Nhiều nghiên cứu khoa học đã khẳng định việc học Soroban không chỉ giúp trẻ tính toán nhanh mà còn phát triển tư duy, khả năng tập trung, giải quyết vấn đề. Tại Đại học Giáo dục Osaka, Nhật Bản, Giáo sư Lin và Giáo sư Haqits đã phát hiện rằng luyện tập với bàn tính Soroban có thể cải thiện trí thông minh và khả năng nhận thức. Một nghiên cứu khác do Tiến sĩ Flanagan (Đại học Maryland) và Giáo sư Biga (Đại học Liuqiu) thực hiện cho thấy trẻ em Nhật Bản học Soroban thường đạt điểm cao hơn trong môn toán, đặc biệt là những học sinh đứng đầu lớp.

Bên cạnh đó, những nghiên cứu trên Frontiers in Neuroscience cho thấy việc đào tạo với bàn tính Soroban giúp cải thiện trí nhớ làm việc không gian thị giác ở trẻ em, trong khi nghiên cứu trên Frontiers in Education chứng minh rằng việc sử dụng bàn tính Soroban giúp tăng cường khả năng tập trung, trí nhớ.

3. Vai trò của bàn tính trong giáo dục

Một trong những lợi ích lớn nhất của toán bàn tính là phát triển tư duy logic và tư duy hình ảnh. Khi thực hiện phép tính trên bàn tính, trẻ học cách hình dung số liệu trong não bộ, kích thích hoạt động của cả hai bán cầu não. Điều này không chỉ giúp trẻ xử lý số liệu nhanh hơn mà còn nâng cao khả năng suy luận, ghi nhớ, tư duy không gian – những yếu tố quan trọng trong việc học tập, phát triển trí tuệ.

Ngoài ra, toán bàn tính giúp tăng cường khả năng tập trung, ghi nhớ. Trong quá trình tính toán, trẻ phải dồn sự chú ý cao độ để theo dõi các con số, thao tác trên bàn tính, từ đó rèn luyện trí nhớ, khả năng xử lý thông tin một cách hiệu quả. Việc thực hành bàn tính thường xuyên giúp trẻ hình thành thói quen tập trung, điều này không chỉ có lợi cho môn toán mà còn hỗ trợ việc học các môn khác.

Trong hệ thống giáo dục Nhật Bản, Soroban đóng vai trò như một công cụ hữu ích để giúp trẻ nắm vững các khái niệm cơ bản về toán học. Trẻ học cách tính toán nhanh chóng, chính xác, đồng thời rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện thông qua việc giải quyết các bài toán khó.

Tại Việt Nam, UCMAS Việt Nam là đơn vị lâu đời nhất và tiên phong trong việc giảng dạy sử dụng bàn tính kết hợp số học trí tuệ và hoạt động ngoại khóa giúp học sinh tính toán nhanh, ghi nhớ tốt hơn, tập trung cao độ, phản xạ tư duy linh hoạt.

Được sáng lập và phát triển bởi GS.TS Dino Wong kết hợp với Trường Đại học Kursk (Nga) và Học viện Bàn tính và Số học trí tuệ Quốc tế, chương trình UCMAS dựa trên nguyên lý liên kết dây thần kinh ở 10 đầu ngón tay lên các vùng của não bộ. Đây là chương trình không chỉ tập chung vào việc dạy trẻ tính toán bằng bàn tính Soroban hay Abacus mà tập trung vào việc kích thích 2 bán cầu não phát triển đồng thời khi thực hiện các công thức số học. Chương trình này, trẻ sẽ được phát triển tư duy tính toán thông qua 2 giai đoạn chính bao gồm:

Giai đoạn 1: Thao tác trên bàn tính

Ở giai đoạn này, trẻ sẽ học cách sử dụng bàn tính vật lý để thực hiện các phép tính. Khi thao tác trên bàn tính, trẻ di chuyển các hạt bằng tay, từ đó kích thích các dây thần kinh đầu ngón tay, giúp tăng cường kết nối giữa tay và não bộ, kích thích phản xạ. 

Giai đoạn 2: Ghi nhớ trong trí não (không dùng bàn phím và các cử động tay)

Sau khi đã thành thạo với bàn tính vật lý, trẻ sẽ được bước vào giai đoạn ghi nhớ hình ảnh bàn tính trong trí não. Trong thời gian đầu, trẻ sẽ được dùng các cử động tay để thao tác tính nhẩm nhưng sau đó, trẻ có thể giải các bài toán bằng cách tính nhẩm trong đầu. 

Với hơn 32 năm phát triển trên thế giới và 17 năm phát triển tại Việt Nam, chương trình UCMAS đã giúp hàng triệu trẻ em cải thiện khả năng học tập, sự tự tin và phản xạ tư duy nhanh nhạy, tạo nền tảng vững chắc cho việc học toán và các môn học khác.

Tổng kết

Có thể nói, những tranh cãi xoay quanh việc liệu Soroban có làm trẻ “học vẹt” hay không thực chất xuất phát từ sự hiểu nhầm về bản chất của phương pháp này. Khi được áp dụng đúng cách, toán bàn tính không chỉ giúp trẻ tính nhanh mà còn kích thích hai bán cầu não phát triển đồng thời, giúp trẻ tư duy nhạy bén, sáng tạo và phản xạ tốt hơn. Để tránh sự nhầm lẫn, ba mẹ nên tìm hiểu kỹ cách mà các trung tâm đang ứng dụng Soroban, đảm bảo rằng phương pháp giảng dạy không chỉ tập trung vào tốc độ tính toán mà còn rèn luyện tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề.